آنزیم های موجود در بزاق زالو

ھیرودین مهمترین ماده ضد انعقاد بزاق زالو است. پروتئینی متشكل از ۶۵ اسید آمینه است و ردیف اسیدهای آمیه آن با تکنیک PCR مشخص شده است. خاصیت ضد انعقادی هیرودین قوی تر از هپارین است. عمل هیرودین به وسیله عوامل دیگر موجود در زالو مانند همنتین و آنتی استاتین تقویت می شود. فعالیت هیرودین را از روی خاصیت ترومبین آن بیان می كنند.

امروزه فرم نوتركیب هیرودین به نام لیپرودین سنتز شده است. هیرودین توانایی زیادی در ممانعت از انعقاد خون دارد به طوری كه چند قطره بزاق دهان زالو قادر است مقدار زیادی خون را به صورت مایع نگه دارد و مانع انعقاد آن شود ( با آزمایشی كه به صورت تجربی بر روی خون مكیده شده توسط زالو انجام شد زمان لخته شدن خون به بیش از ۶ ساعت افزایش یافته بود ).

وقتی كه خون با لبه بریده بافت تماس حاصل می كند فاكتور ۱۲ یا هاگمن فاكتور فعال می شود. متعاقب فعال شدن این فاكتور انعقادی یك سری آنزیم ها از جمله آنزیم پروتئاز ترومبین فعال می شود این آنزیم سبب تبدیل فیبرینوژن به فیبرین می شود و فیبرین به صورت رشته های كلاف مانند ، محل بریدگی را می بندد و مانع خونریزی می شود و خون را منعقد می كند.

هیرودین به صورت خیلی اختصاصی و قوی از فعالیت آنزیم پیروتئاز ترومبین جلوگیری می كند و مانع انعقاد خون می شود. فیبرینوژن یك مولكول دایمر است و دو محل اتصال ( Binding sites ) یا ( FG ) برای رسپتور پلاكت های فعال شده دارد.

خواص دیگر هیرودین:

هیرودین با انبساط ماهیچه های صاف جدار عروق سبب گشادی عروق و افزایش جریان خون می شود. هیرودین خاصیت بی حس كنندگی دارد ؛ لذا دقایقی بعد از چسبیدن زالو به محل و ترشح بزاق منطقه بی حس می شود و احساس سوزش ناشی از نیش زالو از بین می رود و بیمار به راحتی وجود زالو و خونخواری آن را تحمل می كند.

بطور كلی برای هیرودین اثرات آنتی كواگولانت ، آنتی ترمبوتیك ، ترمبولیتیك ، آنتی ایسكمیك ، هیپوتنسیو ، تحریك كننده سیستم ایمنی ، ممانعت از تصلب شرائین ، بی حس كنندگی ، آنتی باكتریال و … شناخته شده است. پژوھشگران دپارتمان فارماكولوژی دانشگاه كنتاكی طی تحقیقاتی ، اثرات ضد انعقادی هیرودین را با هپارین مقایسه كرده اند :

هیرودین برای فعال شدن نیاز به كوفاكتور ندارد.

هیرودین اثرات پایدار و یكنواخت وابسته به دوز دارد.

هیرودین اثر مستقیم روی مهار ترومبین دارد.

هیرودین مسمومیت ندارد.

هیرودین بی حسی موضعی می دهد.

۲ ) بدلین : این یك آنزیم مهار كننده پروتئازها مانند تریپسین كیموتریپسین یا پلاسمین است كه فاكتورهای تورم و پخش شدن در بافت می باشند.

۳ ) آپیراز : آپیراز یك آنزیم قوی ضد تجمع پلاكت ها با اثرات روان سازی جریان خون است.

۴ ) اگلین : اگلین ، ضمن این كه یك آنزیم ضد تورم است ، ضد اكسیداسیون و ضد رادیكال نیز می باشد.

۵ ) دستابیلاز : این آنزیم كه یك فاكتور ضد تجمع پلاكتی بسیار قدرتمند است ، با اثرات فیبرینولیزی و هیدورلیزكنندگی منجر به حل شدن لخته های خونی تشكیل شده می شود ، این آنزیم به وسیله ی نیكونوف كشف گردید كه یك شیوه ی درمانی بسیار هیجان انگیز را معرفی كرد.

. ) هیالورونیداز : این ماده هم به عنوان فاكتور پخش كننده و هم به عنوان یك عنوان یك آنتی بیوتیك عمل می كند. این آنزیم با حل كردن مواد بافتی ، زمینه پخش بزاق زالو را در بافت ها فراهم می كند و با این كار زالو توانایی می یابد بافت های دور دست را نیز تحت تأثیر قرار دهد و اثرات درمانی در همه جای بدن به خصوص در نزدیكی محل اتصال زالو به بدن بر جای بگذارد.

۷ ) لیپازها و استرازها : از لیپولیتیك فاكتورها هستند و چربی ها را تجزیه می كنند و استفاده های درمانی از آن شروع شده است.

۸ ) یك ماده بی حس كننده : وقتی زالو پوست را نیش می زند ، ایجاد یك زخم به شكل Y می کند که کاملا بدون درد می باشد و به دلیل وجود ماده قوی بی حس كنندگی ، به سادگی ، احساس خنكی ایجاد می نماید. و بعد از حدود ۵ دقیقه پس از چسبیدن زالو به محل ، بیماری دیگر احساس درد و سوزش ندارد و تا آخرین مرحله زالو درمانی ، موجود زالو روی بدن به راحتی تحمل می شود.

۹ ) آنتی الاستاز : این ماده كه از طریق كنترل عمل الاستاز فعالیت می كند ، آنزیمی است كه الاستین جلدی را به خصوص در پوست ، تنزل می دهد.

۱۰ ) ماده گشادكننده رگ : این ماده كه هنوز به طور رسمی مشخص نشده بسیار شبیه هیستامین است.

این ماده مانند نوروترانسمیترها كه از ۳٫ غذه ی مغزی كه در طول بدن زالوی هیرودومدیسینالیس تقسیم شده اند ، ترشح می شود. چند دقیقه پس از اتصال زالو محل نیش قرمز و پرخون می شود ؛ شاید این پرخونی را بتوان به این ماده نسبت داد كه فلوی ( جریان ) خون را در محل افزایش داده است.

۱۱ ) منوكسید نیتروژن سنتتاز : این فاكتور موجود در بزاق زالو شبیه به نوع انسانی است كه سبب ترمیم اعصاب صدمه دیده می شود.

۱۲ ) اورگلاز : دارای اثرات درمانی در بیماری آرتروز است. بسیار دیده شده است كه افراد مبتلا به آرتروز زانو كه از درد زانو و محدودیت حركتی زانوها رنج می برند با چند جلسه زالو درمانی بهبودی بسیار می یابند. و ما این را به كرات تجربه كرده ایم. زالو همچنین كاتكولامین ترشح می كند كه روی پایانه های عصبی بخصوص در پوست مانند دوپامین و سروتونین عمل می كند.

استیل كولین مترشحه در هیرودومدیسینالیس خیلی مهم است. روش رسمی برای سنجش استیل كولین در بافت ، بر اساس یك روش بیولوژیك شامل قدرت انقباض قسمت پشت زالو می باشد.

هر زالو حدودا ۵ سی سی خون در مرحله ی اول می مکد البته اگر خونریزی را قطع نکنید ممکن است تا ۱۵۰ سی سی خون ریزی ادامه یابد زی زالو درمان با ۱۰ عدد زالو ، خون از دست رفته حدودا ۲۵۰ الی ۳۰۰ سی سی خواهد بود .

تحقیقات جدید نشان می دهند که ۳ الی ۵ روز پس از زالو درمانی عروق جدیدی در اطراف و حاشیه ی محل نیش زالو به وجود می آیند که برای تخلیه ی عروقی این ناحیه مفیدند.

بنابراین از نظر درمانی بسیار مهم است كه درمان به زودی قطع نشود ؛ بلكه در دفعات بعدی نیز ادامه یابد تا بیماری و آسیب مرتفع شود. اثرات فارماكولوژیكی بزاق زالو به مدت ۱۰ ساعت یا بیشتر در محل زخم باقی می ماند.

چنین اثراتی را نمی شود با مصرف مواد ضد انعقادی معمولی مثل هپارین در زخم های كوچك پوست به وجود آورد. در بیشتر روش های جراحی استفاده از زالو توسط جراح ماهر برای بیمار توضیح داده می شود ، این روش قدیمی یك روش بی درد كننده اساسی است ؛ زیرا ترشحات زالو با تأثیر بر روی اعصاب اطراف محل درد ، بی حسی موضعی ایجاد می كند.

منبع : مرجع تخصصی آموزش زالو درمانی حکیم جرجانی